Köyün adı, bağlı olduğu ilçe: TATAR AHMET, KANDIRA İLÇESİ
Köyün etnik kökeni, geldikleri yer: Köy halkı temel olarak Kırım Tatarı kökenlidir. Sözlü tarih verilerine göre, köy sakinleri Osmanlı döneminde Kırım’dan Karadeniz yoluyla Bağırganlı sahiline çıkmış, buradan Azaklı ve çevre köylere yerleşmişlerdir.
Köyün kuruluş yılı: Köy, 1844 tarihli Temettuat Defterleri’nde “Tatar İlyas Divanı” adıyla kaydedilmiştir. Ancak köydeki caminin 1450 yılına, çeşmenin ise 1800’lü yıllara tarihlenmesi, yerleşimin 19. yüzyıl kitlesel göç hareketlerinden daha eski bir geçmişe sahip olduğunu göstermektedir.
Köyün kısa tarihçesi: Başlangıçta “Tatar İlyas Divanı” olarak bilinen yerleşimin adı zamanla Tatar Ahmet olarak değişmiştir. Köyün tarihi, Kırım Savaşı (1853-1856) ve 93 Harbi (1877-1878) sonrası yerinden edilen Müslüman toplulukların iskanı için stratejik bir nokta olan Kocaeli Sancağı’ndaki gelişmelerle şekillenmiştir.
Yerleşimin tarihsel isimlendirmesi ve idari gelişimi üzerine yapılan sözlü tarih mülakatları, köyün “Tatar Ahmet” ve “Deli Hasanlar” olarak anılan çok katmanlı bir kimliğe sahip olduğunu göstermektedir. 1850’li yıllarda Tatar İlyaslar ve ardından Tatar Ahmet’in öncülüğünde 11 haneli bir yerleşim olarak kurulan köyde, “Tatar” ibaresinin kökenine dair iki temel anlatı mevcuttur: Birincisi bölgeye Kırım üzerinden gerçekleşen Tatar göçleri, ikincisi ise Osmanlı dönemindeki posta dağıtıcılarına atfen yapılan mesleki bir nitelemedir. Ancak görüşmeciler kurucu figürlerin etnik köken mi yoksa mesleki bir unvan mı taşıdığı konusunda kesin bir yargıya varamamaktadır.
Sözlü tarih verileri ışığında yapılan incelemeler, köy halkının genelinde yerleşimin kökenine ve göçmenlik geçmişine dair kolektif bir farkındalık eksikliği olduğunu ortaya koymaktadır. Literatürle paralel olarak gerçekleştirilen derinlemesine görüşmeler neticesinde, köyün kurucu unsurlarının Tatar göçmenleri olduğu yaşlı kuşak ve köy büyükleri tarafından teyit edilse de bu tarihsel bilginin kuşaklar arası aktarımında kopukluklar yaşandığı gözlemlenmektedir. Özellikle orta yaş ve altı kuşakların yerleşimi bir “Manav köyü” olarak nitelendirmesi, yerel hafızanın korunmasında sorunlar olduğunu ve köken bilgisinin zamanla dönüşüme uğradığını göstermektedir.
Köyün yerleşimi (planı ve açıklamaları): Köyün mekânsal sınırlarının zamanla daraldığı, Çakmaklar ve Deli Ahmet mahallelerinin ayrılmadan önce mevcut dokunun bir parçası olduğu tespit edilmiştir.
Sözlü görüşmelerde erkek nüfusun büyük bir kısmının, ailelerini geride bırakarak Kurtuluş Savaşındaki cephelere gittiği ve bu mücadelede şehit düştüğü bildirilmiştir. Bu tarihsel gerçekliği destekleyen maddi bulgular arasında, üzerinde bu kayıplara dair ağıtların yer aldığı mezar taşları tespit edilmiştir.
Köyde bulunan ve 1450 yılında inşa edildiği belirtilen Tatar Ahmet Camii, taş ve ahşabın uyumlu kullanımıyla bölgedeki nadir divan (cuma) camilerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Ayrıca, köy çeşmesinin 1800’lü yıllara tarihlenmesi yerleşimin eski geçmişine dair fiziksel bir kanıt sunmaktadır. Saha araştırmaları sırasında köydeki bu caminin restorasyon sürecinde olduğu, etrafının kapatıldığı ve şu an ziyarete kapalı olduğu tespit edilmiştir.
Sözlü tarih verilerine göre, köyün eski dönemlerinde hem ibadet hem de çocukların okutulduğu bir eğitim mekânı olarak kullanılan basit bir mescit olduğu anlaşılmaktadır. Ahşap kerpiç karışım olan bu yapı yenilendikten sonra geçirdiği yangın sonrası nihayetinde kamusal bir çocuk park alanına dönüştürülmüştür. Köyün içinde sonradan yapılandırılmış küçük mescit yapıları ise alt katı kadınların bir araya gelerek imece usulü çamaşır yıkadığı bir “çamaşırhane”, üst katı ise çocukların geleneksel eğitim aldığı bir mektep olarak kurgulanmıştır.
Aynı sözlü tarih verilerine göre, köydeki eğitim hayatı 1928 Harf Devrimi’ni takiben 1929 yılında açılan “Taş Okul” ile başlamış, ancak sosyo-ekonomik kısıtlar nedeniyle eğitim sürekliliği tam olarak sağlanamamıştır. 1967-1968 yıllarında ise köye yeniden bir okul binası inşa edilmiştir.
Lahitlerin bulunduğu bölgenin antik Nikomedia dönemine ait bir yerleşim sahası olduğu, saptanan yüzey buluntularının niteliğinden anlaşılmakta olup söz konusu lahitlerin günümüzde yerel halk tarafından kullanıldığı tespit edilmiştir. Tatar Ahmet köyünde ilk kurulduğu zamanlardan günümüze ulaşan iki adet ev tespit edilmiştir.
Köyün öne çıkan sosyo-kültürel ögeleri:
Köy halkı tarafından etnik köken aidiyeti bilinmediği için günümüz sosyo-kültürel alışkanlıkları bölge manav köyleri etkisinde devam ettirilmektedir.
