Köyün adı, bağlı olduğu ilçe: HİKMETİYE KÖYÜ, KARTEPE İLÇESİ
Köyün etnik kökeni, geldikleri yer: Hikmetiye 1899 yılında Abhazya’dan gelen Karadeniz sahiline gelen Abazalar tarafından kurulmuştur.
Köyün kuruluş yılı: 1864-1899
Köyün kısa tarihçesi: Kartepe İlçesi sınırları dahilinde olan Hikmetiye, 19. Yüzyılın ikinci yarısındaki göç hareketleri sırasında Anadolu’ya iskân edilmek için İzmit’e gönderilen Abhaz göçmenlerinin bir kısmı ile liderleri Süleyman Bey tarafından Abbas adıyla 1899 yılında kurulmuştur. 1864 yılının da köyün kuruluş tarihi olarak gösterildiği kaynaklar bulunmaktadır. Daha sonra köyün adı Hikmetiye olarak değiştirilmiştir.
Arşiv kaynaklarında, göçmenlerin Hikmetiye köyüne yerleşmelerinden 30 sene sonra hala köyde okul ve cami bulunmadığı beyan edilmiştir.
1892 tarihli bir Osmanlı belgesinde Hikmetiye köyünde 60 aile bulunduğunu, 155 kişi yaşadığını ve verilen arazinin 2800 dönüm olduğu işlenmiştir. 1935 yılına ait nüfus verilerinde Hikmetiye’de 351 erkek ve 325 kadın olmak üzere toplam 676 kişinin, 1950 yılına ait verilerde ise toplam 858 kişi yaşadığı tespit edilmiştir. 1965 nüfus sayımında 1084 kişilik köy nüfusunun 221’i Abhazlardan oluşmaktadır. 2014 yılındaki verilerde yaklaşık olarak 55 hanede Abhaz vatandaş yaşandığı elde edilmiştir.
Köyün yerleşimi (planı ve açıklamaları): Dağınık bir yerleşim olan Hikmetiye’de cami köyün merkezinde konumlandırılmıştır. Günümüzde cami ve müzenin bulunduğu alan eski köy merkezidir. Köy merkezinin 300 metre çevresinde Abaza evleri kurulmuş olup yerleşim için köyün dışına çok çıkılmamıştır.
Hikmetiye köyünde genel olarak cami ve mezarlıklar korunmuştur. Köyün kurucusu Süleyman beyin aile mezarlığında bulunan Asırlık ağacın altındaki mezarı ve mezar taşı incelendiğinde köye 1840’larda gelindiği yorumlanmaktadır.
Hikmetiye Cami: Köy camisi Sultan II. Abdülhamit zamanında yapılmıştır. Sultan II. Abdülhamit zamanında sarayda görevli olan Süleyman Bey’in kız kardeşi Habibe Hanım, oğlunun Japonya’daki Ertuğrul Faciasında şehit olması üzerine cami ve çevresindeki alanı cami yapılması için hibe etmiştir. Habibe Hanımın vefatından sonra, 1899 yılında Hikmetiye Cami Sultan II. Abdülhamit’in fermanıyla yapılmıştır. Hikmetiye Cami, moloz taş-tuğla malzemelerden yapılmış yığma bir yapıdır. Yapının dört cephesinde de pencereler bulunmaktadır. Dış cephede pencerelerin etrafı tuğlalarla çerçevelenmiştir. İlk camide vitray kullanılmamış olmasına rağmen günümüzde caminin pencerelerinde vitray detayları görülmektedir. Caminin iç mekân kurgusu, tek mekânlı harim ve son cemaat yeri geleneği sürdürülerek detaylarda değişiklikler yapılarak planlanmıştır. Günümüzde ilk zamanki orijinal tavanını korunmaktadır.
Atan aile mezarlığında bulunan ve Atanba ailesinden gelen İrfan Atan ve Adil Atan, başpehlivan olmuş ve Olimpiyat başarıları bulunan başarılı güreşçilerdendir.
Osmanlı Günlük Yaşam Müzesi: 1900’lü yıllarda Ermenilerin çalıştığı bir değirmen bulunduğu alana günümüzde Osmanlı Günlük Yaşam Müzesi kurulmuştur. Hikmetiye Cami’nin karşında yer alan ve cami ile benzer mimariye sahip müze içerisinde para, sikke, giyim, aksesuar, silahlar, Ata sporları, ev ve mutfak eşyaları gibi Osmanlı’nın son dönemlerindeki günlük yaşamı anlatan eserler sergilenmektedir.
Hikmetiye köyünde ilk kurulduğu zamanlardan günümüze ulaşan ev bulunmamaktadır. Bugün yerinde mevcut olmayan Süleyman (Çiftçi) Bey’in iki katlı evinin ise aile mezarlığının yanında olduğu tespit edilmiştir. Yapılan sözlü görüşmelerde ilginç bir detaydan bahsedilmiştir ki Kurtuluş Savaşı döneminde düşman askerinden saklanmak için evlerin içine kapakla kapatılmış bir alan yapılmış ve evin çocukları burada gizlenmiştir.
Köyün öne çıkan sosyo-kültürel ögeleri: Fatih Atan, Hikmetiye’de düğün ve cenazelerde Abhaz adetlerinin halk tarafından uygulandığından bahsetmektedir. Düğünlerde ve şenliklerde akordeon veya garmon eşliğinde Kafkas oyunları oynanmaktadır.
Abhazların geniş bir mutfak kültürü bulunmaktadır. Aşta ritüeli, Abhazlarda yaygın olan kız isteme, barıştırma ve misafir ağırlama gibi sosyal etkinliklerde kurulan bütünlüğü, paylaşmayı ve kardeşliği simgeleyen bir sofradır. Çoğu yemeğin Abhazlara özgü bir hazırlama yöntemi olduğu için yemek isimlerinde Abhaz kullanıldığı görülmektedir. Örneğin; yemeklerin yanında ekmek olarak kullanılan Abısta adı verilen Abhaz pastası yapılmaktadır. Pastanın içine kahvaltılık olarak da tüketilen ve hafif tuzlu bir peynir olan Abhaz peyniri konulabilmektedir. Çerkez yemeklerinde de genellikle Abhaz acıkası denilen bir sos kullanılmaktadır.
Günümüzde Abhazlar tarafından Kefken’de, göç sırasında yaşanan zorlukları ve sürgünü andıkları çeşitli etkinlikler gerçekleştirilmektedir.
