Köyün adı, bağlı olduğu ilçe: UZUNTARLA, KARTEPE İLÇESİ
Köyün etnik kökeni: Köy 1864 yılında Kafkasya’dan göç ederek Rumeli’ye iskân edilen, aradan 13 yıl geçtikten sonra ise ikinci bir göç dalgasıyla yeniden göç etmek zorunda kalan muhacirlerden oluşmuştur.
Köyün kuruluş yılı: 1879
Köyün kısa tarihçesi: Uzuntarla Köyü’ne ilk yerleşenlerin büyük çoğunluğunu Çerkesler oluşturur. Çerkesler, 1864 yılında Kuzey Kafkasya’dan sürgün edilerek o dönemde Osmanlı toprağı olan Bulgaristan’ın Varna çevresi ile Rodop Dağları eteklerine yerleştirilmiştir. Buraya gelen göçmenler, Varna ve Köstence doğal limanlarına indirilmiş ve kurulan karantina kamplarında bir süre tutulmuştur.
93 Harbi’nin ardından 3 Mart 1878’de Ayastefanos Antlaşması’nın imzalanmasıyla birlikte Bulgaristan topraklarında yaşayan Osmanlı vatandaşları yeniden göç etmek zorunda kalmıştır. Bu durum, Kafkasya’dan Bulgaristan’a yerleştirilen Çerkes muhacirlerin ikinci kez göç etmesine yol açmıştır. Toplu hâlde İstanbul’a gelen Çerkeslerin bir bölümü İzmit Sancağı’na yerleşmiştir.
1878 yılının sonlarına doğru Çerkes kökenli Hacemko Murat ve ailesi, günümüzde Uzuntarla Köyü’nün bulunduğu bölgeye yerleşmiştir. Osmanlı Sarayı ile olan yakın ilişkilerinin, bu bölgeye yerleşmelerinde etkili olduğu bilinmektedir. Bir dönem köy, Hacemko ailesinden dolayı “Hacemıko” adıyla da anılmıştır. Köyün ilk yerleşimi 17 haneden oluşmuştur. Zamanla diğer Çerkesler de onları takip ederek Uzuntarla’ya yerleşmiş, bu yerleşim süreci 1918 yılına kadar devam etmiştir.
1924 yılında Uzuntarla bölgesi nahiye statüsüne yükseltilmiş ve çevresindeki 14 köy buraya bağlanmıştır. Ancak nahiyenin daha sonra Büyük Derbent’e taşınmasıyla birlikte Uzuntarla birkaç yıl içinde yeniden köy statüsüne dönmüştür. Uzuntarla ile birlikte yakınındaki Uzunçiftlik ve Uzunbey köylerinin, bölgede bulunan bir çiftlik arazisinin paylaştırılmasıyla kurulduğu ve yerleşime açıldığı düşünülmektedir. Bu köylerin isimlerinin de söz konusu çiftlikten geldiği kabul edilmektedir.
1939 yılında ise Bulgar vatandaşlığını kabul etmeyen ve Güney Dobruca’dan gelen 40 hanelik Karamehmetler Köyü halkı da Uzuntarla’ya yerleşmiştir.
Literatür taramalarına göre, söz konusu arazinin sahibi varis bırakmadan hayatını kaybetmiş, bunun üzerine arazi devlet hazinesine geçmiş ve miri arazi statüsü kazanmıştır. Devlet tarafından bu bölgeye Uzuntarla adı verilerek 17 hane muhacir iskân edilmiştir. Zamanla göçmenlerin akrabalarını da getirmesiyle köydeki hane sayısı artarak 71’e ulaşmıştır. Nüfusla birlikte hayvancılık faaliyetleri de artmış, bu durum daha geniş arazi ihtiyacını doğurmuştur. Bu ihtiyaç doğrultusunda İzmit Muhacirin Komisyonu tarafından, İzmit mutasarrıflarından merhum Hasan Paşa’nın kızı Şerife Hanım’a ait ve köy sınırına bitişik yaklaşık 4000 dönümlük orman ve koruluk alan muhacirlere tahsis edilmiştir.
Saha çalışması sırasında Recep Albeni ile yapılan görüşmede, kendisinin ve ailesinin Romanya göçmeni olduğu öğrenilmiştir. Köyde Romanya göçmenlerinin sayısının fazla olmadığını, babasının 1920’li yıllarda Kartepe Avluburun’dan Uzuntarla’ya yerleştiğini ifade etmiştir. Babası, Uzuntarla’ya geldiğinde satın aldığı arazi üzerinde ailesiyle birlikte yaşamını sürdürmüş ve Çerkes nüfusun yoğun olduğu köyde hayatına devam etmiştir. Böylece Uzuntarla Köyü, hem Kafkasya’dan hem de Rumeli’den gelen muhacirlerin bir araya geldiği bir yerleşim hâline gelmiş, farklı coğrafyalardan gelen toplulukların birlikte yaşadığı ortak bir hayatın temelleri atılmıştır. Göç dalgalarının ardından, Karadeniz’in çeşitli bölgelerinden gelen iç göçmenlerle birlikte köy, üçüncü bir göçmen grubuna da ev sahipliği yapmıştır.
Köyün yerleşimi (planı ve açıklamaları): Köyde Çerkes göçmenlerin ilk yerleşimi, 1879’lu yıllarda Hacemıko ailesinin köyün eski merkezi sayılan bölgede, dere kenarına 17 hane olarak yerleşmesiyle başlamıştır. Köydeki yerleşim düzeni seyrek ve aralıklıdır. Konutların birbirine yaklaşık 200–300 metre mesafede ve ortalama 4–5 dönümlük bahçeler içinde konumlandırılması, Çerkes yerleşim kültürünün köye yansıyan belirgin özelliklerinden biridir. Bu yerleşim biçimi, mahremiyete verilen önem doğrultusunda şekillenmiş; hane içindeki günlük yaşamın dışarıdan duyulmasını ve gözlemlenmesini engellemeyi amaçlamıştır. Bu nedenle köyde inşa edilen ilk konutlar, Kafkasya’ya geri dönme düşüncesinin de etkisiyle daha çok geçici nitelikte yapılmıştır.
Günümüzde Adıge Kültür Derneği’nin bulunduğu arazide, geçmişte köyün nahiye olduğu dönemde inşa edilmiş iki katlı, ahşap merdivenli ve geleneksel yapım tekniklerine sahip bir okul binasının bulunduğu ifade edilmektedir. Bu okulun uzun süre hem köydeki hem de çevre yerleşimlerdeki öğrenciler için önemli bir eğitim merkezi olduğu; ayrıca birbirine yakın seviyedeki sınıfların birlikte eğitim gördüğü, sözlü tarih çalışmaları sırasında aktarılmıştır.
Köydeki mevcut eski köy evlerinden koordinatları ve iç mekân analizleri için sahiplerinden izin alınan 7 örnek evin tespiti yapılmış ve yeri haritada işaretlenmiştir.
Köyün Öne çıkan Sosyo-Kültürel Öğeleri: Konutların fırınlarında hane halkının haftalık ya da aylık yiyecek ihtiyacını karşılayacak hamur işleri; özellikle de “Hakhaluj” adı verilen geleneksel Çerkes poğaçaları hazırlanmaktadır.
Köyde yapılan saha araştırmaları sırasında, Çerkes köylerinde sosyal organizasyonun “Şöfrüj” adı verilen geniş meydanlar etrafında şekillendiği öğrenilmiştir. Uzuntarla Köyü’nde bu türden belirgin bir alan bulunmamakla birlikte, köyün eski meydanının düğünler, güreşler ve benzeri sosyal etkinlikler için kullanıldığı görüşmeciler tarafından ifade edilmiştir. Ayrıca, köyde günlük yaşamın bir parçası olarak ev arazilerinin önünde, sokaklara paralel biçimde oluşturulan ve “Sahpe” adı verilen küçük oturma alanlarının da sosyal etkinlikler için önemli bir yer tuttuğu aktarılmaktadır.
Adıge Kültür Derneği, köyde yaşayan Çerkes göçmenler tarafından kendi kültürel miraslarını korumak ve yaşatmak amacıyla kurulmuştur. “Adıge” adı, Çerkesçe’de “Çerkes” anlamına gelmektedir. Günümüze ulaşmayan Uzuntarla’nın eski ahşap ilkokul binasının da geçmişte Adıge Kültür Derneği olarak kullanıldığı tespit edilmiştir.
Kafkasya kökenli Çerkes halkın günümüzde birlik içinde yürüttüğü müzeleşme çalışmaları kapsamında köyde “Özel Çerkes Müzesi” binası inşa edilmiştir. Kartepe Belediyesi’ne bağlı olarak faaliyet göstermesi planlanan bu müzede, köy halkının atalarından kalan etnografik eserleri bağışlamasıyla oluşturulmuş bir koleksiyon yer almaktadır. Müze ile göçün fiziksel mirasının yansıtılması amaçlanmaktadır.
