Köyün adı, bağlı olduğu ilçe: KETENCİLER, KARTEPE

Köyün etnik kökeni: Çerkez/Balkanlar

Köyün kuruluş yılı: 1878-1910

Köyün kısa tarihçesi: Köy, Çerkesya olarak isimlendirilen bölgenin Hacemziy ve Hakurine Hable dolaylarından gelen göçmenlerin, Hakurine Hableli bir lider önderliğinde Ketenciler’e yerleşmesiyle kurulmuştur. İlk olarak Çerkesçe Hakurine Hable adıyla kurulan köy, Türkçede Ketence olarak anılmaktadır. Köyün ismine ilişkin farklı görüşler de bulunmaktadır. Bir başka kaynağa göre, Çerkes göçmenlerin bölgede yoğun şekilde ipek böcekçiliği faaliyetleri yürütmesi nedeniyle bölgeye Ketenciler ismi verilmiştir. Bunun yanında, Ketenciler isminin, çevredeki Manav köylülerinin söz konusu bölgeyi tarım arazisi olarak kullanıp keten ekmelerinden kaynaklandığı da düşünülmektedir. Bu nedenle bölgeye “Ketenciler” adı verilmiştir. Ayrıca köyün geçmişteki resmî belge ve kayıtlarda Ketencalu tabi İznikmid şeklinde geçtiği görülmektedir.

93 Harbi sonrasında yaşanan göçlerle birlikte Balkanlardan yola çıkan Çerkes halkının ilk sakinleri önce Varna’ya ulaşmıştır. Ardından 1878 yıllarında devlet tarafından Başiskele mevkiinde bulunan Kullar’a yerleştirilmişlerdir. Bir süre Kullar’da yaşamlarını sürdüren Çerkesler, dönemde bölgede yaygın olan sıtma hastalığı nedeniyle buradan ayrılma kararı almış ve günümüz Ketenciler bölgesine yerleşmişlerdir. Bu süreçle ilgili olarak literatürde yer alan bilgilere göre, Ketenciler’e göçmenlerin gelişi Rumeli’den gerçekleşen ikinci sürgün dalgası kapsamında İstanbul üzerinden İzmit’e gelen Çerkeslerin, günümüzde Köseköy Ali Kahya mevkiine iskân edilmesiyle başlamıştır. Ancak Ali Kahya bölgesinde sivrisinek yoğunluğunun fazla olması nedeniyle Çerkes göçmenler burada rahatsız olmuş ve sonrasında Ketenciler bölgesine yerleşmişlerdir.

Ketenciler bölgesinin tercih edilmesinde komşu Çerkes köyü Uzuntarla’nın etkili olduğu belirtilmektedir. Bölgenin geçmişinde yerleşim olmadığı bilinmekle birlikte, bir kısmının Eski Kilise olarak anıldığı ve bu alanda eski yapı malzemesi kalıntılarının bulunduğu, sözlü tarih çalışmaları sırasında elde edilen bulgular arasındadır. Ayrıca, Çerkes göçmenler bölgeye yerleşmeden önce, yakın konumda bulunan ve yerel halktan oluşan Durhasan Köyü’nün Ketenciler bölgesini harman yeri olarak kullandığı da konuşmacılar tarafından ifade edilmiştir.

Ketence adına eski belgelerde de rastlanmaktadır. Nitekim Tahrir Defterlerinde, Çerkes-Rus Savaşları döneminde babası tarafından küçük yaşta İstanbul’a getirilen ve babasının hastalanmasının ardından Çerkes kökenli sadrazam Koca Hüsrev Paşa’nın himayesine verilerek Enderun Mektebi’nde yetiştirilen Çerkes Abdi Paşa ile bağlantılı olarak bu isim geçmektedir. Çerkes Abdi Paşa’ya bölgenin geliştirilmesi yönünde görev verilmiş ve bölge “Ketence tabi İznikmid” şeklinde kaydedilmiştir.

Ketenciler’deki Çerkes göçmenlerin Balkanlar’daki hangi kentten geldikleri kesin olarak bilinmemektedir. Ancak sözlü tarih bulgularına göre, konuşmacı Serkan Karaten’in babaannesinin Kosova, Priştine doğumlu olduğu tespit edilmiştir. Çerkes halkı, kendi dilinde kendisini Adıge olarak adlandırmaktadır. Ketenciler’e yerleşen Adıgeler, ilk dönemlerde geçimlerini tarım ve hayvancılıkla sağlamışlardır.

Köyün yerleşimi (planı ve açıklamaları): Ketenciler’de oluşan yerleşim planı geniş bir alanı kapsamaktadır. Geçmişte köydeki mahalleler, kalabalık şekilde yerleşen sülalelerin isimlerine göre adlandırılmış ve mevkii olarak anılmıştır. Bu sülale isimlerine örnek olarak Karaağaç ve Tramko mevkii verilebilir. Ayrıca Karaağaç Mahallesi, Çerkesçe “Şapsığ” olarak anılmıştır. Günümüzde de Tramko Mevkii ve Karaağaç mevkii bu isim statülerini sürdürmektedir. Ketenciler’de geçmişten bu yana ayrılan mevkilerin kendine ait bir meydanı bulunmaktadır.

Geçmişte ve günümüzde anılmaya devam edilen diğer mevkiiler arasında Orta Mevkii ve Camii Mevkii yer almaktadır. Camii Mevkii’nin bu isimle anılmasının nedeni, geçmişte bu alanda bir caminin bulunmasıdır. Günümüzde ise eski cami varlığını koruyamamıştır. Bu konumda, ilk caminin ardından inşa edilen yeni cami yapısı yer almakta olup, köy merkezi bu alan çevresinde gelişim göstermiştir. 1962 yılında inşa edilen caminin, temel sisteminin altına yerleştirilen ahşap elemanlar üzerine oturtularak inşa edildiği ve yapının günümüzde hâlen bu özgün temel sistemi üzerinde varlığını sürdürdüğü, sözlü kaynaklar tarafından aktarılmaktadır. Çerkes kültüründe yerleşimlerin ana meydanının Şofrüj olarak adlandırılması nedeniyle, Ketenciler’de de cami çevresindeki merkez halk tarafından Şofrüj olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca yapılan görüşmelerde geçmişte köyde iki adet kıraathane olduğu anlaşılmaktadır.

Ketenciler’de 1950’li yıllardan itibaren bir ilkokulun bulunduğu, ancak öğrencilerin ilkokul eğitiminin ardından eğitimlerine İzmit’te devam ettikleri, konuşmacı Serkan Karaten tarafından aktarılmıştır. Daha sonraki dönemde eğitim sisteminde meydana gelen değişiklikler doğrultusunda, yakın çevredeki Uzuntarla’da bir okul binasının inşa edilmesiyle Ketenciler’deki eğitim faaliyetleri Uzuntarla’da sürdürülmeye başlanmıştır.

Bölge yerleşiminde geçmişte her sokakta bir kuyu ve yanında bir çeşme bulunduğu, her hanenin ise kendisine yakın olan çeşmeyi kullandığı konuşmacılar tarafından ifade edilmiştir. Bu çeşmelerin az sayıda yalağa sahip olduğu ve hayvanı bulunanların bu yalakları kullandığı elde edilen bulgular arasındadır. Ancak çeşmelerin özel olarak yalaklı biçimde inşa edilmediği, akar çeşme şeklinde tasarlandığı da belirtilmiştir.1957 yılında inşa edilmiş bir çeşme tespit edilmiştir. Çeşme, Karaağaç Mevkii’nde yer almakta olup, mevkiinin meydan alanında konumlanmaktadır.

Geçmişten günümüze aynı mezarlığın kullanılmaya devam ettiği Ketenciler’de, mezar taşları üzerinde Çerkes kültürüne özgü ‘Minekoş’ olarak adlandırılan sembolik işaretler tespit edilmiştir. Bu sembollerin, mezar taşının ait olduğu bireyin mensup olduğu sülaleyi temsil eden görsel kimlik unsurları olduğu, sözlü kaynaklar tarafından ifade edilmektedir.

Ayrıca yapılan literatür taramaları sırasında 26 Ağustos 1936 yılında yayınlanan Türkyolu Gazatesi’nde, ”1935 yılından itibaren geneli Romanya ve Kırım’dan gelen göçmenler için Ketenciler köyünde 15 göçmen evi inşaatı ihale edilmektedir” şeklinde aktarılan yazı elde edilen bulgulardan olmuştur. Elde edilen bulguyla birlikte göçmenlerin yerleşmesi için inşa edilen konutların olduğu düşünülmektedir. Köydeki mevcut eski köy evlerinden koordinatları ve iç mekân analizleri için sahiplerinden izin alınan 3 örnek evin tespiti yapılmış ve yeri haritada işaretlenmiştir.

Evlerin genel yapım tekniği: Ketenciler bölgesinde Çerkez göçmenlerin yaptığı konutlar, göç ettikleri bölgeyle benzerlik göstermekte olup kendi kültürlerini yansıtmıştır. Birçok yapının günümüze ulaşamama sebebi bölgede yaşanılan depremler oluşu ve konut yapımında kullanılan malzeme seçimleri olmuştur. Bölgede günümüze ulaşıp tespiti yapılabilen ve geçmiş fotoğraf bulgularıyla konutların; ahşap direkler arası ağaç çubuk örme stiliyle oluşturuldu, kurgulanan bu sistemlerde kalan boşlukların çamurla doldurulduğu elde edilmiştir. Konutların temelinin ise genellikle taştan yapıldığı ancak altında bulunan ağaçların üzerinde kurgulandığı sözlü tarih çalışmaları sırasında aktarılan bilgilerden olmuştur.

Köyün öne çıkan sosyokültürel öğeleri: Ketenciler’in Çerkez göçmenleri geçmişten günümüze, bölgede kültürlerini sürdürerek yaşamlarını daim ettirmektedirler. Konutlarında ve köy yerleşimlerinde Çerkez geleneklerini sürdürdükleri, çevre köylerle de bağlarını bu doğrultuda kurdukları konuşmacılar tarafından aktarılmıştır. Misafirleri için oluşturdukları eğlence etkinliklerini konutlarındaki ‘Haceş’lerde düzenlemiş, tüm köy halkı bu etkinliklere katılmıştır.
Yapılan görüşmelerde Ketenciler’e 40 km uzaklıktaki Abhaz köyü Fethiye ile yakın ilişkileri olduğu anlaşılmaktadır.

2023 yılında Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılan T.C Kartepe Belediyesi Ketenciler Kültür Merkezi bölgedeki Çerkez göçmenlerinin kültürel değerlerini yansıtacak etkinliklere ve birikimlere ev sahipliği yapmaktadır. Kültür merkezi bünyesinde Çerkez kültürüne ait müzik faaliyetleri gösteren bir grup olduğu ve etkinliklerde kültürel gösterilerini sergilediklerini Ketenciler Mahalle muhtarı Serkan Karaten tarafından aktarılmıştır.