Köyün adı, bağlı olduğu ilçe: BALÇIK KÖYÜ(MAHALLESİ), GEBZE
Köyün etnik kökeni: Köyün etnik kökeni: Bulgaristan’ın Deliorman bölgesinde yer alan Balçık’ a dayanmaktadır.
Köyün kuruluş yılı: 1850’li yıllar
Köyün kısa tarihçesi: Balçık Mahallesi’nin kuruluşu, 19. yüzyıl ortalarında Balkanlardan Anadolu’ya yönelen göç hareketleriyle doğrudan ilişkilidir. İlk yerleşime ilişkin olarak kimi kaynaklarda 4 ailenin bölgeye yerleştiği ifade edilirken, sözlü tarih araştırmalarında ise ilk yerleşimin 9–11 haneden oluştuğu bilgisine ulaşılmıştır. Yerleşim, 1853–1856 Kırım Savaşı sırasında Rumeli’deki Balçık kasabasından gerçekleşen göçlerle şekillenmiş ve adını bu bölgeden almıştır.
Yapılan sözlü tarih araştırmalarında, göçmen toplulukların Anadolu’ya ulaştıktan sonra ilk olarak Beykoz çevresine yerleştirildikleri anlaşılmaktadır. Ancak bu bölgenin doğal ve coğrafi koşullarını kendi yaşam alışkanlıklarına uygun bulmayan göçmenler, kısa süre içinde yeni bir yer arayışına yönelmiştir. Bu süreçte, bugünkü Balçık Mahallesi’nin kurulacağı alanın padişaha ait bir avlak sahası olduğu; buna rağmen göçmenlerin söz konusu bölgeyi inceleyerek toprak ve iklim özelliklerini geldikleri Balçık ile benzer buldukları belirlenmiştir. Bu uygunluk doğrultusunda yerleşme taleplerinin kabul edilmesiyle birlikte köyün kuruluş süreci başlamıştır. Nitekim bölgede yaygın olarak bulunan kırmızı toprak, hem yer seçimi hem de yapı üretiminde belirleyici olmuş; samanla karıştırılarak kerpiç hâline getirilen bu malzeme, konut yapımında yaygın biçimde kullanılmıştır.1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı sürecinde göçler artarak devam etmiş; Şumnu, Rusçuk, Varna, Filibe ve Eski Zağra gibi Balkan şehirlerinden gelen yeni grupların da köy nüfusuna katıldığı bilinmektedir.
Literatür çalışmalarına göre Sultan II. Abdülhamid döneminde yapılan yardımlarla köye bir cami inşa edilmiş ve bu nedenle yerleşim bir dönem Hamidiye adıyla da anılmıştır. Fakat cumhuriyetin ilanı sonrasında tekrar Balçık ismini almıştır. Dönemin yerel kaynaklarından elde edilen bilgiye göre 1940’lı yıllarda köyde 48 adet evin tespit edildiği saptanmıştır.
Köyün yerleşimi (planı ve açıklamalar): Balçık Mahallesi’nin yerleşim düzeni, ana ulaşım aksı etrafında şekillenen bir kurguya sahiptir. Tarihsel olarak Eski Ankara yolu olarak bilinen ve İstanbul’u Anadolu’ya bağlayan hat üzerinde gelişen yerleşim, günümüzde Atatürk Caddesi boyunca uzanan doğrusal bir karakter göstermektedir. Bu ana aks, köyün mekânsal organizasyonunun temel belirleyicisi konumundadır. Yerleşimin merkezinde cami, köy meydanı ve kahvehane gibi kamusal yapılar bir arada konumlanmış olup, bu düzen Osmanlı ve İslam yerleşim geleneğinde görülen merkezî meydan kurgusuyla örtüşmektedir. Söz konusu alan, geçmişten günümüze köyün sosyal yaşamının odak noktası olma özelliğini sürdürmektedir.
Balçık Mahallesi’nde kamusal yapılar, yerleşimin tarihsel sürekliliğini ve sosyal yaşamını yansıtan temel unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Köyde 1881 yılında inşa edilen ilk cami, zaman içerisinde işlev değiştirerek günümüzde Kur’an kursu olarak kullanılmaktadır. Ancak yapının iç mekân özgünlüğünü tamamen yitirdiği, buna karşın minaresinin korunarak günümüze ulaştığı görülmektedir. Caminin ön cephesinde yer alan kitabenin ise günümüzde Kur’an kursu levhasının altında kaldığı ve bu nedenle doğrudan algılanamadığı anlaşılmaktadır.
Köy meydanı, cami ve kahvehane ile birlikte yerleşimin sosyal merkezini oluşturmakta; geçmişte burada yer alan çeşme ise bu kamusal kurgunun önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Söz konusu çeşmenin insanlar ve hayvanlar için kullanılan yalak bölümüyle birlikte, gündelik yaşamın ortak kullanım alanlarından biri olduğu anlaşılmaktadır. Bu yönüyle çeşme, köydeki sosyal etkileşim ve üretim pratiklerinin mekânsal bir karşılığı olarak değerlendirilebilir. Köyün kurulduğu dönemden itibaren uzun yıllar kıraathane bulunduğu zaman içerisinde betonarme olacak şekilde yenilendiği ancak günümüzde bu yapının da atıl durumda kaldığı anlaşılmaktadır.
Mezarlık alanı ise yerleşimin dışında konumlanmakla birlikte, içinden geçen yol nedeniyle iki ayrı alan gibi algılanmaktadır. Ancak bu durum fiziksel bir bölünmeden ziyade düzenlemeye bağlı bir ayrışma olup, köyün aslında tek bir mezarlık alanına sahip olduğu anlaşılmaktadır.
Konut dokusu ise bu merkezden ana aks boyunca ve çevresine doğru dağılarak gelişmiştir. Yapıların çoğunlukla bahçe içerisinde ve birbirinden belirli mesafelerde konumlanması, yerleşimde yarı dağınık bir düzenin hâkim olduğunu göstermektedir. Bu durum, hem kırsal yaşam biçiminin hem de göçmen yerleşim anlayışının mekâna yansıması olarak değerlendirilebilir. Genel olarak Balçık Mahallesi; ana aks boyunca gelişen lineer yerleşim düzeni, merkezde yoğunlaşan kamusal alanları, bu merkezden çevreye doğru dağılan konut dokusu ve sınırda konumlanan mezarlık alanları ile bütüncül bir mekânsal kurgu ortaya koymaktadır.
Köyün öne çıkan sosyokültürel öğeleri: Günümüzde ise Balçık Mahallesi’nin, Gebze Organize Sanayi Bölgesi ile iç içe geçmiş konumu nedeniyle geleneksel kırsal yaşam özelliklerini büyük ölçüde yitirdiği görülmektedir. Köyde geçmiş döneme ait sosyo-kültürel alışkanlıkların önemli bir kısmı aktif olarak sürdürülmemekte; bu yapıya dair bilgiler daha çok saha araştırmaları sırasında elde edilen sözlü tarih anlatıları aracılığıyla anlaşılmaktadır. Geleneksel yaşam biçimini yansıtan ve tespit edilen evlerin büyük ölçüde harap durumda olması da bu dönüşümün somut göstergelerinden biridir.
Sözlü tarih anlatımlarına göre Osmanlı döneminde bölgede etkin olan çetelerden biri, aslen Filibe-Çırpanlı olan ve 1860 yılında doğan Ethem tarafından 1895 yılında Balçık Köyü’nde kurulmuştur. Bu durum, köyün tarihsel süreçte bölgesel hareketliliğin bir parçası olduğunu göstermektedir.
