Köyün adı, bağlı olduğu ilçe: GÜNDOĞDU, İZMİT

Köyün etnik kökeni: Yunanistan Muhaciri/ Batı Trakya (Hüseyinköy, Arpacık, Yeniköy, Demirtaş, Hocalar, Bayramlı, Kızbük ve Mahmutlu)

Köyün kuruluş yılı: 1924

Köyün kısa tarihçesi: Günümüzde İzmit ilçesine bağlı bir mahalle olan Gündoğdu, 93 muhaceratı öncesinde Rum nüfusunun yaşadığı ve Mihaliç (Mağlıç) adıyla bilinen bir yerleşimdir. Bu ismin, bölgede yaşayan Rumların Bursa’nın Karacabey (Mihaliç) kasabasından gelmesi nedeniyle verildiği bilinmektedir. 1912 yılına ait kayıtlarda yerleşimin nüfusunun yaklaşık 1300 olduğu anlaşılmaktadır. Günümüzde kullanılan “Gündoğdu” adının ise 93 muhaceratı sırasında Tahsin Hoca’nın sabah namazı çağrısında kullandığı “Gün doğdu” ifadesinden türediği sözlü tarih çalışmaları sırasında aktarılmıştır.

Lozan Antlaşması sonrasında Yunanistan’ın Drama bölgesine bağlı Kimler, Hüseyinköy, Arpacık, Yeniköy, Demirtaş, Hocalar, Bayramlı, Kızbük ve Mahmutlu köylerinden yaklaşık 150 muhacir Batı Trakya’dan trenle İstanbul’a ulaşmıştır. Sirkeci’de kısa süre konaklayan bu grup, ardından deniz yoluyla İzmit’e sevk edilerek Gündoğdu Köyü’ne yerleştirilmiştir.

Bölgede yaşayan Rum nüfusun ayrılmadan önce yerleşimi tahrip ettiği, bu nedenle gelen muhacirlerin yıkık bir çevreyle karşılaştığı aktarılmıştır. İlk aşamada çadırlarda barınan göçmenler, geçimlerini büyük ölçüde tütün tarımıyla sürdürmek istemiş ancak Gündoğdu’nun arazilerini bu faaliyet için yeterince elverişli bulmamıştır. Bu durum, bazı ailelerin köyden ayrılmak istemesine yol açmış; ancak izinsiz yer değiştirdikleri gerekçesiyle bu kişilerin yeniden köye gönderildiği sözlü tarih çalışmaları sırasında ifade edilmiştir.

Gündoğdu’daki göçmenlerin yaşam pratikleri başlangıçta tarım odaklı gelişmiştir. İlk dönemlerde tütün tarımı, bağcılık ve genel tarımsal faaliyetler temel geçim kaynaklarını oluşturmuştur. Bu yapı, 1999 depremi sonrasında bölgeye yapılan büyük ölçekli yatırımlar ile değişim sürecine girmiştir. Köyün güneyinde yer alan Yeşilova bölgesinin imara açılmasıyla birlikte halk arasında “reçberlik” olarak adlandırılan tarımsal faaliyetler yerini sanayi işçiliği ve esnaflığa bırakmıştır. Bölgeye şehir hastanesi ve sanayi yatırımlarının gelmesiyle bu dönüşüm hız kazanmıştır. Buna karşın Gündoğdu köyünün merkezi olarak kabul edilen alanda göçmen yerleşim dokusunun korunmaya devam ettiği görülmektedir.

Köyün yerleşimi (planı ve açıklamaları): Gündoğdu Mahallesi’nin ilk göçmen yerleşim kurgusu, ayrık nizamlı ve bahçeli konutlardan oluşmuştur. Yerleşimin planı, mevcut yol ve kaldırım izlerinin korunmasıyla şekillenmiş ve bu doğrultuda gelişmiştir. Köyün ilk kuruluş döneminde yaklaşık 150 haneden oluştuğu bilinmektedir.

Gündoğdu köyüne yerleşen mübadiller, Rumların köyü terk etmeden önce ateşe vermesi nedeniyle bir süre yaşamlarını çadırlarda sürdürmüştür. Köyde Rumlardan kalma birkaç içme suyu çeşmesi ile yıkık bir kilise kalıntısına rastlanmıştır. Bu kilise kalıntısı kullanılarak köyün ilk ilkokulu açılmıştır.

Günümüzde Gündoğdu Camii ve çevresinin bulunduğu alanın geçmişte köy meydanı olarak kullanıldığı, ancak günümüzde belirgin bir meydan kurgusunun bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu durum nedeniyle düğün gibi sosyal etkinlikler cami çevresi, dernek alanları, okul bahçesi ve çeşme meydanı olarak adlandırılan alanlarda gerçekleştirilmektedir. Yeni yapılan caminin, geçmişte yerinde cami- okul yapısı olduğu aktarılmıştır.

Ayrıca bölgede 1933 yılından itibaren faaliyet gösteren bir tarım kredi kooperatifi de yer almaktadır. Yakın dönemde bölgede inşa edilen şehir hastanesi, sanayileşme ve modernleşme süreçleri yerleşim dokusunu önemli ölçüde değiştirmiştir. Bu gelişmelere bağlı olarak köy yoğun göç almış ve ilk göçmen yerleşim planı büyük ölçüde dönüşüme uğramıştır.

Köyün ilk kahvehane yapısı günümüzde işlevini yitirmiş olmakla birlikte varlığını sürdürmektedir. Yerleşimde, Rum köyü olduğu dönemden kalan çeşmelerin su kaynağı olarak kullanılmaya devam ettiği görülmektedir. Mezarlık-4 alanının köyün kurulumundan önce Rum mezarlığı olduğu saha çalışmaları sırasında aktarılan bilgilerdendir.

Çeşme-1’in saha çalışmaları sırasında Rumlardan kaldığı anlaşılmaktadır. Tespit edilen çeşmenin ana yapı malzemeleri moloz taş, kesme taş ve tuğlalardır. Çeşme Kocaeli K.T.V.B.K’nun 12.01.2010 tarih ve 1259 sayılı kararı ile tescillidir.

Benzer şekilde Çeşme-2’nin de Rumlardan kaldığı tespit edilmiş olup söz konusu çeşme, 12.01.2010 tarih ve 1258 sayılı karar ile tescil edilmiştir. Çeşmenin kemeri kesme taş ile örülmüş olup, kilit taşı üzerinde bir kitabe bulunmaktadır. Kitabenin üzerinde alçak kabartma tekniğiyle oluşturulmuş yazının eski Rusça olduğu belirtilmektedir. Yazıda “Türk-Rus iş birliği aramızda… En Değerli Kocaeli sancağıdır. Sene 1674” ifadesi yer almaktadır.

Yine Rumlardan kaldığı tespit edilen Çeşme-3’ün, köy kurulumu öncesinde de aynı noktada bulunduğu saha çalışmaları sırasında yapılan görüşmelerde aktarılmıştır. Çeşme, 12.01.2010 tarih ve 1258 sayılı karar ile tescil edilmiştir. Köyde yapılan ilk çeşme olduğu anlaşılan Çeşme-4’ün de yine Rumlardan kaldığı anlaşılmaktadır. Bu dönemde halk zorlu yaşam koşulları altında geçimini sağlamak için Tatar İhsaniye köyüne giderek tütün tarımında kırım yapmıştır. Aynı süreçte devletin, mübadillerin ev yapabilmesi için mali destekte bulunduğu bilinmektedir.

Köydeki mevcut eski köy evlerinden koordinatları ve iç mekân analizleri için sahiplerinden izin alınan 2 örnek evin tespiti yapılmış ve yeri haritada işaretlenmiştir.

Köyün öne çıkan sosyo-kültürel öğeleri: Bölgenin aldığı iç göçlerle birlikte sosyo-kültürel öğeleri korunamamıştır.